De Primaire Triade - E. Fivaz - Depeursinge

 

 

Studiedag met Elizabeth Fivaz-Depeursinge

De primaire Triade

Een systemische visie op het samenspel

tussen ouders en kinderen in jonge gezinnen

 

 

Elizabeth Fivaz werd hartelijk onthaald en geïntroduceerd door Greet Splingaer, die deze studiedag initieerde samen met de BVRGS.

 

Professor Fivaz is klinische psychologe en Professor Emeritus van het Centre d' Etude de la Familie in Lausanne waar zij hoofd van de onderzoekseenheid was.

Haar basisstudies volgde ze bij de ons welbekende ontwikkelingspsycholoog Piaget aan de universiteit van Genève. Later begeleidde ze haar man naar de Verenigde Staten om ook daar les te geven. Terug in Lausanne  deed ze consultaties met moeders die een postpartum depressie/ psychose doormaakten op de moeder-kind eenheid. Dit was de plek en het vertrekpunt voor wat later zou uitgroeien tot haar onderzoeksdomein en finaal haar levenswerk werd. Fivaz vertelde zelf dat zij wel enerzijds geboeid was door de 'zieke' mama's en hun baby's maar dat de prille vaders die ze op de afdeling zag passeren even veel aandacht leken nodig te hebben. Met de zorg in haar hoofd wat er zou gebeuren met het welzijn van de kinderen indien deze kersverse maar ook kwetsbare gezinnen naar huis zouden gaan, begon ze deze papa's mee uit te nodigen. Dit was het begin van het onderzoek naar de prille interactie in de driehoek vader-moeder-baby. Uit het klinische werk ontstond de basis onderzoeksvraag: 'Hoe zouden normale gezinnen het doen?'; de "good enough families" zoals Fivaz constant benadrukt.

 

Zo ontwikkelde ze samen met o.a. A. Corboz-Warney het Lausanne Triadic Play (LTP): zo heet voortaan de gestandaardiseerde onderzoekssituatie. Het LTP bestaat uit 4 korte interactiemomenten waarbij vader, moeder en infant in een driehoek zitten. Eén video camera filmt de ouders en één het kind. Telkens wordt één ouder uitgenodigd om met het kind bezig te zijn, dan met hun drieën samen en tenslotte de partners met elkaar waarbij het kind uit de ouder-interactie 'buitengesloten' wordt (het leert "being alone together").

 

Vanaf het begin van haar uiteenzetting maakt Fivaz duidelijk dat het niet gaat om "attachment", waarbij de focus ligt op de interactie tussen ouder en kind in een stressmoment, en dat meestal in de klassieke dyade (moeder - kind) onderzocht wordt.

Hier is de focus om via een speelse interactie  ("the fun together") tussen de drie partijen zicht te krijgen op de microprocessen van het ouderlijk ("co-parenting") functioneren en hoe deze de ontwikkeling van het kind beïnvloeden. De spelsituaties duren 8-10 minuten en worden om de 30sec geanalyseerd. Parameters die gemeten worden zijn: de mate aan participatie, de verdeling van de rollen, de gedeelde aandacht ("joint attention") en het soort affectief contact.

 

Met behulp van videovoorbeelden toont Fivaz aan hoe in deze microprocessen de b.v. 3 maanden oude infant reeds reageert op de vaak non-verbale signalen die zij/hij van beide ouders krijgt. Onze spreekster benadrukt dat er een verschil is tussen een goede koppelrelatie en 'goed genoeg co-ouderschap', zoals o.a. in het LTP. De focus hierbij is: kunnen twee partners ook goed samen ouderen zonder elkaar te beconcurreren/tegen te werken of te excluderen.

Fivaz verwijst daarbij naar ook andere/nieuwere gezinsvormen die bij deze researchvraag ge-includeerd kunnen worden.[1] .

 

De voormiddag wordt gewijd aan "normale" gezinssituaties:

In de videofragmenten is het boeiend te zien dat het kind al vanaf jonge leeftijd in een driehoek kan denken, zich deze kan voorstellen, zich probeert af te stemmen op juist deze interactie van haar/zijn ouders en dat het reeds probeert erop te anticiperen.

B.v.: Lea (9 maand) die experimenteert met de 'smaak' van de veiligheidsgordel maar tegelijkertijd de aandacht van haar ouders vraagt door deze helemaal in haar mond te steken, ontketend een kettingreactie: moeder wil interveniëren maar vader kan haar gerust kan stellen door haar hand vast te nemen waardoor Lea moeder aankijkt en finaal haar speelgoed laat vallen.

 

De longitudinale onderzoekslijn bestudeert kinderen op de leeftijd van 3/4maand, 9maand, 18 maanden en 5jaar. Duidelijk geboeid door altijd maar recentere ontdekkingen vertelt onze spreekster dat in de laatste leeftijdsgroep een verband werd ontdekt tussen het "goed genoeg" ouderlijk samenspel en een goede ontwikkeling van een "theory of mind" bij het kind.

 

Een andere bijzondere onderzoeksvraag die een tijdlang evenzeer in het LTP geïntegreerd werd, was: hoe reageren baby's wanneer een ouder de opdracht krijgt om na een intens speelse interactie niet meer op de baby in te gaan: de zogenaemde  'Still face' procedure zoals Edward Tronick en Daniel Stern ze hebben uitgewerkt. Baby's weten vaak niet meer wat er gebeurt, ze proberen de context te begrijpen, proberen met alle macht de interactie te veranderen. Daarna wordt een 'repair moment' geïntroduceerd waarbij de stille ouder het affectieve contact met het kind terug herstelt. Fivaz vertelt dat ze dergelijke experimenten enkel uitvoeren in haar onmiddellijke aanwezigheid om zeker te zijn dat de baby niet al te gestresseerd geraakte en dat de interactie ook hersteld kon worden.

 

Levendig legt Fivaz later op de dag uit welke interactiepatronen ontstaan en hoe kinderen ontregeld geraken wanneer ouders niet voldoende coöpereren.

Fivaz verwijst naar Minuchin en McHale en laat zien hoe drie ouderschapsinteractiestijlen een verstorende  invloed op het gedrag van het kind hebben:

(1)   het kind wordt door de ouders gecentraliseerd  => het kind neemt positie in door rol-omkering, (slachtofferhouding, zondebok, verzorger)

(2)   de ouders zijn competitief => het kind neemt de positie in van bemiddelaar of trekt zich terug;

(3)   de ouders sluiten elkaar uit => het kind ontwikkelt een ondergrondse loyaliteit naar de afwezige ouder (split-engagement)

Indien dergelijke deregulerende interactiepatronen in het koppel reeds tijdens de zwangerschap aanwezig zijn, hebben deze een sterk voorspellende waarde om een even instabiele ouderschapsstijl te hebben wanneer het kind 5 jaar oud is. En dit met mogelijke gevolgen voor het welzijn van het kind.

 

Het LTP werd ook reeds tijdens de zesde maand van de zwangerschap getoetst: ouders werden na een "warm-up interview" verrast met de vraag om het standaard LTP na te spelen maar met een zachte, levensechte babypop. In dit enactment van 8-10min kunnen de "ouders to be" zich reeds inleven in de zich ontwikkelende rollen. Onbewuste representaties, zo vertelt Fivaz, kleuren en sturen het ouderbeeld  dat in dit enactment  tot uitdrukking gebracht wordt.

In de video zagen we ouders die ondanks de wat 'rare vraag' en veel hilariteit zich toch goed konden inleven in hun rol. Hun prenataal gedrag was congruent met de gezinsinteracties zoals ze zich voordeden eens dat hun baby 6 maand oud was.

 

Fivaz houdt een betoog dat om kinderen en hun gezinnen beter te kunnen begrijpen en ze te kunnen helpen op elk niveau (triade, dyade, individueel kind/ ouder) een inschatting van hun functioneren van belang is en dat geen niveau beter of slechter is dan het andere maar dat ze aanvullend werken.

Niet alleen als onderzoeksinstrument maar ook therapeutisch om het gezinsfunctioneren en hun spel der machten beter te leren kennen en in te schatten, is het LTP waardvol.

Het biedt door de video -opnames 'ports of entry' waarbij men het gezin kan aanspreken via hun resourcen op hun problemen. Fivaz verwijst daarbij naar het werk van haar collega Silvia Mazzoni[2] (abstract: WAIMH, 2006).

 

Er bestaat eveneens de mogelijkheid dat een therapeut een externe consultatie m.b.v. het LTP vraagt indien hij/zij vast is komen te zitten in de dans van het gezin. In kleine stappen wordt de mogelijkheid tot verandering getest; via impliciete kanalen probeert het superviserend team een productieve ervaring van verandering op te bouwen, de allianties te verstevigen, inzichten te faciliteren en momenten van ontmoeting  mogelijk te maken.

 

Elke familie die meedoet aan het LTP bij Fivaz en haar collega's krijgt een feedback m.b.v. de video; zo ook het gezin met twee jongens van lagere schoolleeftijd die verstrikt geraakten in hun collusieve ouderschapsstijl waarbij vader enerzijds veel moeite had de jongens te structureren en anderzijds moeder hem ook telkens weer beconcurreerde. 

Aan de hand van dit fragment legde de therapeute Fivaz er de nadruk op dat men ouders gemakkelijk via het zien van hun wederzijdse interacties kan aanspreken op hun eigen representaties van b.v. autoriteit om zo te werken aan hun ouderschapstijl. Deze verwijzing naar de eigen jeugdervaringen van ouders leek voor haar nog belangrijker dan te werken via de koppelrelatie.

 

Mevrouw Fivaz leidde ons door deze dag op een stille maar zeer overtuigde manier. Ze maakte een enigszins vermoeide en soms ook wat chaotische indruk maar haar betoog liet desondanks voelen dat ze een gepassioneerde onderzoekster en therapeute is die enorm geboeid is door deze wederzijdse kruisbestuivingen tussen infant mental health en systeem theorie/therapie.

Deelnemers voor wie dit de eerste ontmoeting met Professor Fivaz en haar onderzoek was hebben zeker een fascinerend relaas gehoord. Anderen die haar reeds op andere plekken hebben ontmoet bleven op hun honger naar verdere uitdieping i.v.m. therapeutische toepassingen zitten.

De afsluitende discussieronde werd -ondanks de vrijdagavond -  verassend boeiend omdat veel deelnemers geïnspireerd raakten en veel vragen stelden naar bijzondere toepassingen van het LTP en overdraagbaarheid naar andere klinische settings.

 

Het beeld dat mij vooral bijblijft, is haar verschijning als een wijze, wat Indiaans aandoende vrouw: bruingebrand met grijs lang haar, die op een zeer warme en hartelijke manier inging op de jongste bezoeker van deze studiedag: een baby met haar mama. Als het ware zagen we hier een mooie illustratie van de inzet van het triadisch functioneren in het reguleren van spanningen: Mama probeerde enerzijds te luisteren maar tegelijkertijd in de behoeften van haar baby te voorzien, Fivaz leek met haar commentaar de regulerende gebaren van Mama te ondersteunen door haar persoonlijk gerust te stellen. De baby kalmeerde op het moment dat Mama zich helemaal op haar concentreerde.

Afsluitend vind ik het nog belangrijk om mee te geven dat Elisabeth Fivaz vertelde dat ze zeer blij was met dit open en geïnteresseerde Belgische publiek. Ook voelde ze zich met België wat verwant omdat het zoals Zwitserland met soortgelijke culturele diversiteit af te rekenen heeft. In Wallonië en Brussel zijn er reeds verschillende groepen die met het LTP experimenteren. Misschien -na deze dag- in Vlaanderen ook?

 

Leesvoer:

 

Cecil, D. McHale, and Stozier, A.  (2008) Female inmates, familiy caregivers and young childrens's adjustment: a research agenda and implications for corrections programming. Journal of Criminal Justice, 36, 512-21

 

Fivaz-Depeursinge E., Coboz-Warnery, A. (1999) The primary triangle. A developmental systems view of fathers, mothers and infants. New York: Basic Books.

 

Fivaz-Depeursinge,E. Corboz-Warnery, A. and Keren, M. (2004) The primary triangle: treating infants in their families; in Treating parent-Infant Problems: Strategies for Intervention (eds Sameroff A.J., McDonough S.C. and Rosenblum K.L.) Guilford press New York, pp 192-226

 

McHale J., Fivaz-Depeursinge, E, (2010) Principles of effective co-parenting and its assessment in infancy and early childhood. In: Parenthood and Mental Health: A bridge between Infant and Adult psychiatry (eds: Tyano, S., Keren M., Herman, H. and Cox J.) John Wiley & Sons, Ltd, p 383-399

 

 

Cited abstracts  from the World Association of Infant Mental Health

congress in 2006, Paris:

http://www.waimh.org/Files/Congress/2006/WAIMH2006CongressAbstracts_1-169.pdf:

 

Using The Lausanne Trilogue Play Paradigm In An Infant Mental Health Clinic

Miri Keren (Israel)

 

Clinical Ltp: From Assessment To Planning Parents-children Psychotherapy

Silvia Mazzoni (Italy)

 

The Evaluation Of Family Alliances Within Conflictual Families

Marisa Malagoli Togliatti (Italy)

 

Differences In A Family Picnic Game At 5 Years Vary As A Function Of Quality Of Parenthood Transition

France Frascarolo, Nicolas Favez, Nevena Dimitrova, Chloe Lavanchy (Switzerland)

 

Using The Lausanne Trilogue Play As A Clinical Assessment Procedure

Didier Rabain, Elisabeth Aidane (France)

 

The Use of the LTP in Parental Difficulties: When, Why, Where, By Whom?

Grazia Maria Fava Vizziello, Alessandra Simonelli, Mara Bighin, Sara Pasquato (Italy)

 

The Links Between Infant's Symptoms and Diagnoses and the Family Alliance

Adi Ron-Miara, Ronit Sherf, Miri Keren (Israel

 

 

Tronick, E.z. (1989) Emotions and emotional Communications in infants. American psychologist 44: 112-119

 

Wynne, L.C.,  McDaniel, S.H. & Weber T.T. (eds.), Systems consultation: A new perspective for family therapy. New York: Guilford. Press, 1986.

 

 

[1] Cfr: onderzoek van Cecil, D. McHale, and Stozier, A.  (2008): Dochters die door hun grootmoeders opgevoed worden omdat hun moeders in de gevangenis verblijven